Een jaar na het afsluiten van de zichtbare rouw en einde blog

Vandaag is het een jaar geleden dat we vorig jaar de zichtbare rouw afsloten. Veel is er sindsdien gebeurd. Ook sinds de laatste bijdrage half december…

De kerstdagen en oud en nieuw waren lastig en de week in aanloop daar naartoe ook. De gedachten van ons allemaal gingen terug naar de tijd van het jaar ervoor toen Diederik nog leefde en steeds zieker werd. Ter illustratie een aanhaling uit de blog over mijn gezondheid van vijfentwintig december jongstleden:

Na kerktijd hebben we nog een poosje muziek geluisterd en daarna heb ik nog een half uur op bed gelegen, terwijl Marleen en de kinderen de tafel en het eten klaarmaakten. Ondanks muziek en gezellige lampjes wilde het gesprek niet zo vlotten. Toen het eten bijna op was en er weer een stilte viel waarbij ieder z'n gedachten had, heb ik de blog van vorig jaar kerst opgezocht. Daar stond in dat Diederik heel hard naar Anneke gelachen had. Dat heb ik verteld en ineens kwam toch en gesprek op gang en werd het toch gezellig. Alsof we daar doorheen moesten om het los te laten. Terwijl we de afgelopen dagen al heel veel over Diederik gesproken hadden. Ik ben heel blij dat dit jaar kerst op zondag en maandag valt. Dat maakt het iets minder kerst en daardoor makkelijker in de emoties. En het weer helpt daarbij ook, het is net of het gewoon herfst is, in plaats van winter.

En van oudjaarsdag vorig jaar:

Vandaag is het een jaar geleden dat onze Diederik stierf na een ziekbed van slechts drie maand. Vanmorgen zijn we na het wel erg late ontbijt naar het graf geweest. Daar hebben we samen ervaren dat er rust was, bij ons allemaal. Het is een vertrouwde plek geworden die niet meer pijn hoeft te doen. Wel een plek van herinnering en bezinning.

Het maakt alles uit dat we weten dat de Heere Diederik heeft op laten halen door Zijn engelen omdat hij gereinigd was in het bloed van de Heere Jezus. Dat Diederik ondanks zijn zeer zware, meervoudige handicap uiting gegeven had aan zijn verlangen om op Gods tijd in het Vaderhuis te komen. En dat verlangen heeft de Heere vervuld op Zijn tijd. Dat geeft zo'n diepe troost. Het gemis is er niet minder om, maar de rouw is daardoor niet rauw.

We hebben erg laat, maar gezellig ontbeten. Samen naar de begraafplaats ging ook erg goed. We zijn met de auto het terrein opgereden en hebben de laatste 200 meter met de rolstoel afgelegd. Dat is, afgezien van de autorit, best goed te doen. De afgelopen weken hebben we veel over Diederik en onze emoties daarover gesproken.

Tijdens het eten hebben we over Diederik en ons verdriet gesproken. Ik zou bijna zeggen: zoals gewoonlijk. Zeker de laatste weken hebben we het weer veel over Diederik en over wat het met ons doet.

Vanavond zijn we samen naar de kerk geweest. Bij de overleden personen van afgelopen jaar werd Diederik ook voorgelezen. Hij was dan wel in het vorige jaar overleden, maar na de oudejaarsdienst vorig jaar. Het deed iedereen wel even pijn dat hij afgelezen werd, maar niet zo erg als gedacht. Nu zitten we samen op zijn slaapkamer te wachten op het nieuwe jaar. En eigenlijk eerst op kwart voor twaalf, de tijd dat Diederik overleed. Het samenzijn is voor ons belangrijk. We zijn allemaal in een jaar tijd ouder geworden, veel ouder dan het jaar dat verstreken is. Veel is er ook weer gebeurd in het afgelopen jaar. Maar ook veel is er voor ons gezorgd.

Het moment van overlijden ging eigenlijk ongemerkt makkelijk. We zagen er erg tegenop, maar dat viel na alle moeilijke momenten in de weken ervoor mee. We hebben samen gebeden toen het tijdstip aanbrak dat het een half jaar geleden was en om twaalf uur weer. Daarna zijn we al snel allemaal naar bed gegaan.

We hadden rond de feestdagen als gezin geen behoefte aan bezoek. We hebben het ziekbed van Diederik als heel intens als gezin samen beleefd en het was goed zo om ook dit jaar weer de dagen samen door te brengen. De dag van de begrafenis echter was een dag als familie en vrienden. Voor die avond, zes januari dit jaar, hebben we de dragers met aanhang uitgenodigd. Dat waren Jan en ik, mijn vader, schoonvader en Arno. Helaas werden mijn schoonouders net ziek en was het verstandiger om niet te komen. Enerzijds voor henzelf, anderzijds is het niet nodig om de virussen en bacteriën te verspreiden. Daar waren we het wel mee eens. We hebben met mijn ouders, Arno en Annemarie en wij als gezin samen een gezellige avond ervan gemaakt met af en toe een korte herinnering aan Diederik. Op de een of andere manier was dat een goede afsluiting zo.

Het waren beladen dagen met veel pijn, veel herinnering, maar ook veel besef dat de Heere veel voor ons heeft gezorgd, ons veel getroost heeft. Het blijft onbegrijpelijk dat Diederik er niet meer is.

Door alle zorgen van afgelopen jaar rondom mijn gezondheid zijn we als gezin nog niet uit de lappenmand. Marleen kan redelijk goed weer haar werk doen, maar moet 's middags slapen om de hoofdpijn weg te houden. Anneke gaat nog naar maatschappelijk werk en weer gedeeltelijk naar school. Wendy zit in het examenjaar en probeert zoveel mogelijk naar school te gaan, maar moet wel eens een dag of wat verzuimen om niet stuk te lopen. Jan is nadat ik opgenomen ben en niet weer thuis kwam na de revalidatie steeds witter en stiller geworden tot hij vlak voor de kerst uitviel op school. Inmiddels gaat hij weer elke dag een paar uur naar school.

Er gaat geen dag voorbij of we denken aan Diederik. Sinds de laatste operatie kan ik niet meer dagelijks naar de begraafplaats, maar Marleen en ik gaan in ieder geval als het kan elke zondag na kerktijd. Vaak ook komt hij en het missen van hem ter sprake. Het kan nog steeds zo ineens zo knijpen dat we hem kwijt zijn. Gisteravond waren we Psalmen aan het luisteren. Toen Psalm 45 voorbij kwam zei ik al dat ik bij deze Psalm altijd heel verdrietig word. Psalm 45 heb ik vaak gespeeld op het orgel in de wetenschap dat we Diederik af zouden moeten staan. "Straks leidt men haar in statie uit haar woning, in kleding, rijk gestikt tot haren Koning." Maar ook: "de vreugde voên die afstraalt van haar wangen". We hebben gezien hoe hij verlangde naar het Vaderhuis.

We hebben vorig jaar foto's gemaakt na zijn overlijden. Die staan veilig bewaard op een plekje waar verder niemand bij kan. Gisteravond hebben Marleen en ik die samen bekeken, naar aanleiding van die Psalm 45. Ook nu nog, ruim een jaar na dato, is het een wonder om de rust te ervaren die ik ook mocht ervaren toen ik naast zijn overleden lichaam in de kist stond. Er lag zo'n rust op zijn gezicht…

De foto boven deze laatste blog is gemaakt op zijn laatste verjaardag. Hij was dat weekend uit logeren en geheel tegen ons normale patroon in zijn we die dag bij hem langs geweest. Omdat ik innerlijk gedreven werd door een onrust dat het wel eens zijn laatste verjaardag zou kunnen zijn. God zij dank, want het wás zijn laatste verjaardag. Op de foto is het verdriet op de gezichten van de kinderen te lezen. Op Diederiks gezicht is (achteraf) te zien dat hij het benauwd heeft. We hadden wel door dat er wat aan de hand was, maar dit?

Zoals gezegd is dit in principe de laatste bijdrage aan de blog. Hiermee heb ik het jaar volgemaakt en alle belangrijke momenten zijn voorbij gekomen. We zien terug op de grote ondersteuning van de Heere, maar ook het ervaren van gemis, van moeilijke momenten, niet in de laatste plaats om nieuw verdriet en nieuwe moeilijkheden die op ons pad kwamen. Toch zou ik af willen sluiten met de tekst waarmee ik de aankondiging van het overlijden van onze lieve zoon Diederik afsloot. Het zijn de woorden van de onberijmde Psalm 103:

[Een] [psalm] [van] David. Loof den HEERE, mijn ziel, en al wat binnen in mij is, Zijn heiligen Naam.
Loof den HEERE, mijn ziel, en vergeet geen van Zijn weldaden;
Die al uw ongerechtigheid vergeeft, die al uw krankheden geneest;
Die uw leven verlost van het verderf, die u kroont met goedertierenheid en barmhartigheden;
Die uw mond verzadigt met het goede, uw jeugd vernieuwt als eens arends.
De HEERE doet gerechtigheid en gerichten al dengenen, die onderdrukt worden.
Hij heeft Mozes Zijn wegen bekend gemaakt, den kinderen Israëls Zijn daden.
Barmhartig en genadig is de HEERE, lankmoedig en groot van goedertierenheid.
Hij zal niet altoos twisten, noch eeuwiglijk [den] [toorn] behouden.
Hij doet ons niet naar onze zonden, en vergeldt ons niet naar onze ongerechtigheden.
Want zo hoog de hemel is boven de aarde, is Zijn goedertierenheid geweldig over degenen, die Hem vrezen.
Zo ver het oosten is van het westen, zo ver doet Hij onze overtredingen van ons.
Gelijk zich een vader ontfermt over de kinderen, ontfermt Zich de HEERE over degenen, die Hem vrezen.
Want Hij weet, wat maaksel wij zijn, gedachtig zijnde, dat wij stof zijn.
De dagen des mensen zijn als het gras, gelijk een bloem des velds, alzo bloeit hij.
Als de wind daarover gegaan is, zo is zij niet [meer], en haar plaats kent haar niet meer.
Maar de goedertierenheid des HEEREN is van eeuwigheid en tot eeuwigheid over degenen, die Hem vrezen, en Zijn gerechtigheid aan kindskinderen;
Aan degenen, die Zijn verbond houden, en die aan Zijn bevelen denken, om die te doen.
De HEERE heeft Zijn troon in de hemelen bevestigd, en Zijn Koninkrijk heerst over alles.
Looft den HEERE, Zijn engelen! gij krachtige helden, die Zijn woord doet, gehoorzamende de stem Zijns woords.
Looft den HEERE, al Zijn heirscharen! gij Zijn dienaars, die Zijn welbehagen doet!
Looft den HEERE, al Zijn werken! aan alle plaatsen Zijner heerschappij. Loof den HEERE, mijn ziel!